“Alles is zo leuk!” Als je kind niet kan stoppen en het te veel wordt
Het feestje is op zijn hoogtepunt. Je zoon rent van het springkussen naar de taart en weer terug. Zijn wangen zijn rood, zijn stem wordt steeds harder. "Nog één keer! Nog één keer!" Je zegt dat het bijna tijd is om te gaan. Hij hoort je niet. Of eigenlijk: hij hoort je wel, maar hij kan niet stoppen. Je kind kan niet stoppen, juist omdat alles zo leuk is.
En dan, in de auto, gebeurt het. Een kleine opmerking, een verkeerde beker, en alles klapt. Huilen, schoppen, "Ik haat jou!" Tien minuten geleden riep hij nog dat dit het leukste feest ooit was.
Misschien herken je het. Je kind blijft maar doorgaan omdat alles zo leuk is, en ineens is het te veel. In deze blog leg ik uit waarom een kind niet kan stoppen als het in die doorgaan-modus zit, hoe je de signalen eerder ziet, en wat je kunt doen. Juist nu, met Sinterklaas en de feestdagen voor de deur, kan dat veel schelen.
Wat is de doorgaan-modus?
Ik noem het de doorgaan-modus. Een kind staat dan helemaal aan. Het wil alles: nog een spelletje, nog een snoepje, nog harder, nog sneller. Van buiten lijkt het op plezier, en dat is het ook. Maar van binnen loopt er iets vol.
Want plezier is ook een prikkel. Geluid, mensen, kleuren, suiker, spanning, verrassingen: alles komt binnen. Je kunt het zien als een emmer die steeds voller raakt. Het lastige is dat een kind dat pas merkt als de emmer overloopt. Daarvoor voelt vol namelijk niet als vol. Het voelt als nóg meer willen.
Een kind dat zegt "ik ben helemaal niet moe" terwijl het over de bank stuitert, liegt dus niet. Het voelt die moeheid echt niet. Het lijf geeft gas, terwijl het eigenlijk zou moeten remmen.
Waarom je kind zelf niet kan stoppen
Stoppen vraagt om een rem. En die rem zit in een deel van de hersenen dat bij kinderen nog volop in ontwikkeling is. Een kind van zes heeft een prima gaspedaal, maar een rem die nog niet goed werkt. Hoe meer prikkels er binnenkomen, hoe harder het gaspedaal wordt ingetrapt.
Daar komt nog iets bij. Als een kind opgewonden raakt, gaat het lijf in een soort alarmstand. Het hart klopt sneller, de ademhaling wordt hoger. Die energie moet ergens heen. Dus rent het kind nog harder, praat het nog luider en lacht het om steeds dezelfde grap. Niet omdat het niet wil luisteren, maar omdat het lijf het overneemt.
Daarom werkt "rustig nou!" vaak averechts. Je vraagt je kind om op de rem te trappen, terwijl die rem op dat moment niet bereikbaar is. Het kind kan niet stoppen, ook al zou het willen.
Herken de signalen voordat je kind niet meer kan stoppen
Het goede nieuws is dat de emmer niet ineens vol is. Er zijn bijna altijd signalen. Als je ze leert zien, kun je eerder ingrijpen. Let bijvoorbeeld op:
- een stem die steeds harder en hoger wordt;
- ogen die een beetje wild kijken, of juist glazig;
- vaker botsen, vallen of dingen omstoten;
- lachen dat net iets te hard is, of steeds dezelfde grap;
- niet meer reageren als je zijn naam zegt;
- kleine dingen die ineens heel groot worden.
Ieder kind heeft zijn eigen signalen. Kijk na een volgend feestje eens terug: wat zag je net voordat het misging? Zo leer je jouw kind steeds beter lezen. Meer signalen vind je in het artikel hoe herken je dat een kind overprikkeld is.
Wat kun je doen als je kind niet kan stoppen?
Plan de pauzes van tevoren. Wacht niet tot het misgaat. Spreek vooraf af: "Na de taart gaan we even samen naar buiten." Een kind dat een pauze kent, hoeft er niet over te onderhandelen. Op pakjesavond werkt dat ook. Na een paar cadeautjes even samen iets drinken in de keuken.
Wees jij de rem. Je kind kan zijn eigen rem nog niet goed vinden. Dus leent het die van jou. Kom dichtbij, ga door je knieën, praat zachter en langzamer. Een rustig lijf naast een opgewonden lijf helpt meer dan welke uitleg ook.
Haal je kind uit de prikkels, niet uit het plezier. Zeg niet: "Nu is het afgelopen." Zeg liever: "Kom, we gaan even samen kijken of de maan er al is." Zo voelt het niet als straf, maar als een pauze die bij het feest hoort.
Geef het lijf iets zwaars. Een stevige knuffel, iets zwaars dragen, op je schoot zitten met een deken eromheen, een glas water drinken. Zware, rustige druk helpt het lijf om van gas naar rem te gaan.
Benoem wat je ziet, zonder het plezier af te pakken. Bijvoorbeeld: "Het is zó leuk, hè? En ik zie dat je lijf heel vol wordt." Zo leert je kind dat leuk en te veel tegelijk waar kunnen zijn.
Laat de avond zacht landen. Na een drukke dag hoeft er niets meer. Geen gesprek over wat er misging, geen nieuwe prikkels. Een warm bad, gedimd licht, en dan een rustig slaapverhaal. Ik maakte De Golvenbel precies voor zulke avonden, als alles een kind te veel is geworden. In De Golvenbel blaast je kind een eigen bel om zich heen, en mag de drukte van de dag buiten blijven. Zegt je kind vooral dat het nog helemaal niet moe is? Dan past De Pandareis misschien beter.
En als het toch ontploft?
Soms ben je te laat. Dat gebeurt iedere ouder. Het belangrijkste is dan: je kind is niet stout, het is vol. Een kind dat ontploft na een leuke dag, laat zien dat het te veel heeft gedragen. Niet dat het ondankbaar is.
Blijf in de buurt, praat weinig en houd het veilig. Als het lijf weer rustig is, komt er vanzelf ruimte. Vaak pas de volgende dag kun je samen terugkijken: "Gisteren was het zo leuk, en toen werd het te veel. Wat zou je de volgende keer helpen?" Zo bouw je samen aan die rem, stap voor stap. Meer praktische tips lees je in eerste hulp bij overprikkelde kinderen.
Een kleine oefening voor jou
Merk de volgende keer op een feestje eens hoe vol jouw eigen emmer is. Want ook ouders raken vol: van gesprekken, van letten op je kind, van het lawaai. Een kind dat niet kan stoppen naast een ouder die zelf ook vol zit, dat botst.
Neem dus ook voor jezelf een pauze. Even naar buiten, even drie keer rustig uitademen. Hoe rustiger jij bent, hoe makkelijker je kind die rust van jou kan lenen.
Tot slot
Een kind dat niet kan stoppen, heeft geen gebrek aan opvoeding. Het heeft een gaspedaal dat het goed doet, en een rem die nog groeit. Jij mag die rem zijn, tot je kind hem zelf leert vinden.
Rustig landen na een drukke dag? Alle slaapverhalen staan bij elkaar op de pagina Binnenwereldreis: slaapverhalen voor kinderen.
Wil je er meer mee doen? Elke maand geef ik het gratis online webinar Minder Boos, Meer Zelfvertrouwen. Meld je aan voor het gratis webinar.
Loopt het bij jullie vaak uit de hand? Dan denk ik graag met je mee. Plan een belafspraak.
Sander Kooijman is kinderpsycholoog en therapeut bij Jeugd en Kinderpraktijk Rota in Amersfoort. Hij helpt ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar die snel boos worden, piekeren of weinig zelfvertrouwen hebben.





0 Reacties