“Ik kan het niet” en dan ineens boos: waarom twijfel boosheid wordt
Je kind kan het eigenlijk best. Je ziet het. De juf ziet het. Maar hij zegt: ik kan het niet.
Hij kijkt naar de andere kinderen in de klas. Die lijken groter, sneller, stoerder. En je ziet hem kleiner worden. En dan, op een moment dat je het niet verwacht: boem. Een klap op tafel. Een deur die dichtvliegt. “Ik doe het niet!”
Je staat erbij en denkt: waar komt dit ineens vandaan? Het ging toch juist zo goed?
In deze blog laat ik je zien dat die boosheid niet uit het niets komt. En dat als het na een goede periode ineens weer moeilijk wordt, je niet terug bij af bent.
Het verhaal van Jesse
Jesse bestaat niet echt. Hij is een samenvoeging van verschillende kinderen en gezinnen die ik de afgelopen maanden in mijn praktijk zag. Want wat ik bij hen zag, zag ik bij bijna allemaal.
Jesse is een leuke, slimme jongen. Maar hij heeft heel sterk het gevoel: ik kan het niet. Dat gevoel kruipt overal in. Bij een spelletje, bij een opdracht op school, bij voetbal. Hij gaat twijfelen, de twijfel maakt hem onzeker, en die onzekerheid komt eruit als boosheid.
Zijn ouders gingen er serieus mee aan de slag. Ze tekenden samen gevoelens: blij, boos, bang, verdrietig. En ze vroegen: waar voel je dat in je lijf? Want een kind kan pas iets met een gevoel als het merkt dat het er is.
Het ging goed. In de zomervakantie ging het zelfs heel goed. Begin september nog steeds.
En toen werd het oktober.
Waarom oude patronen in oktober terugkomen
In oktober draait school op volle toeren. Er komen toetsen, verwachtingen en nieuwe groepjes. Het wordt donker en iedereen is moe. De druk neemt toe.
En met die druk komen de oude patronen terug. Je kind gaat weer vergelijken, weer twijfelen, en weer: boem.
Veel ouders zeggen dan tegen me: “We zijn weer terug bij af.” Maar dat zijn ze niet.
Het kettinkje: van twijfel naar boos
Wat jij als ouder ziet, is meestal alleen het laatste stukje: de boosheid. Maar daarvoor is er al veel gebeurd. Bij Jesse gaat het zo:
Twijfel. Vergelijken. Spanning. Sneller worden. Boos. Boem.
Dat zijn zes schakels, en jij ziet er meestal maar één.
Ik noem dit de rode weg. Elk gewoon moment kan twee kanten op. Hoe eerder je ziet dat je kind de rode weg op gaat, hoe makkelijker je samen de groene weg kiest.
Die boosheid beschermt je kind. Boos zijn voelt sterk, twijfel voelt klein. Dus als je kind boos wordt bij iets wat het eigenlijk best kan, vraag jezelf dan af: wat zit er onder deze boosheid? Vaak is het twijfel, of angst om te falen.
Doorbroken, maar nog niet geworteld
Groei gaat niet in een rechte lijn. Groei gaat in golven.
Jesse en zijn ouders hebben de oude patronen echt doorbroken. Jesse heeft woorden gekregen voor wat hij voelt. Zijn ouders zien eerder wat er speelt. Ze hebben de tools in huis.
Alleen: een doorbroken patroon is nog geen geworteld patroon.
Denk aan een jonge boom. Hij staat er en hij groeit, maar zijn wortels zijn nog niet diep genoeg. Als het hard waait, buigt hij flink door. Dat betekent niet dat de boom het niet kan. Het betekent dat hij nog wortels aan het maken is.
Oktober is die wind. De druk laat precies zien welk stukje nog niet stevig genoeg staat. Dat is geen mislukking. Dat is informatie.
Een deel van je kind twijfelt
Ik zeg niet: Jesse is onzeker. Ik zeg: een deel van Jesse twijfelt.
Dat verschil is groot. Als je kind onzeker is, dan is dat wie hij is. Maar als een deel van hem twijfelt, dan is er ook een deel dat wél durft.
Ik zie bij elk kind drie kanten:
- De grote: het deel dat lekker gaat en doet wat bij zijn leeftijd past. Met de grote kun je gewoon praten.
- De beschermer: het deel dat boos wordt of wegloopt als het te spannend wordt. De beschermer heeft erkenning nodig.
- De kleine: het deel dat denkt “ik kan het niet” of “de anderen zijn beter”. De kleine heeft troost nodig.
Je kunt het letterlijk zo tegen je kind zeggen: “Ik denk dat er een deel van jou is dat nu twijfelt. Klopt dat? En er is ook een deel dat het eigenlijk best kan. Wat zegt dat deel?”
Dan hoeft je kind niet te kiezen tussen ik kan het en ik kan het niet. Allebei mag er zijn.
Wat kun je als ouder doen als je kind zegt “ik kan het niet”?
1. Grijp eerder in.
Zie het kettinkje vroeg, al bij het vergelijken. Zegt je kind “die is veel beter dan ik”, ga er dan naast zitten en benoem het: “Je kijkt naar hem en dan voel je je klein, hè?” Zo haal je de spanning eruit voordat het boem wordt.
2. Oefen op rustige momenten.
In het heetst van de strijd komt niets binnen, bij je kind niet en bij jou ook niet. Oefen daarom als het rustig is. Teken samen gevoelens, wijs aan waar je ze voelt, praat over een moment van gisteren. Klein, vaak en rustig. Zo groeien de wortels.
3. Vind één lijn, ook als jullie verschillend denken.
Vaak denkt de ene ouder “dat komt wel goed” en maakt de andere zich zorgen. Jullie hebben allebei een beetje gelijk. Je hoeft het niet eens te zijn over hoe erg het is. Spreek wel samen af wát jullie doen: “Als hij gaat vergelijken, gaan we ernaast zitten en benoemen we het.” Dan voelt je kind dat jullie samen achter hem staan.
4. Laat zien wat al gegroeid is.
Kinderen vergeten snel hoe ver ze al zijn. Zeg het hardop: “Weet je nog hoe moeilijk dit vorig jaar was? Kijk eens wat je nu al kunt.”
5. Vertrouw op wat jullie al kunnen.
Vroeger zag je het pas bij het geschreeuw. Nu zie je het al bij het vergelijken. Dat is groei, en zelfbewustzijn, bij jou én bij je kind. Wat er nu nog bij moet komen, is vertrouwen. Vertrouwen dat je het echt kunt, ook als het even waait.
Tot slot
Werd je kind vandaag boos bij iets wat hij eigenlijk best kan? Kijk dan eens wat eronder zat. Misschien was het twijfel. Misschien vergelijken. Misschien voelde een deel zich even heel klein.
En als het in oktober even terugkomt: je bent niet terug bij af. De patronen zijn doorbroken. Ze maken nu wortels.
Wil je hier meer mee doen? Elke maand geef ik het gratis online webinar Minder Boos, Meer Zelfvertrouwen. Daarin laat ik je zien hoe je de drie kanten van je kind herkent, en wat elke kant van jou nodig heeft.
👉 Meld je aan voor het gratis webinar
Liever eerst lezen? Download het gratis e-book 25 weetjes om boze kinderen beter te begrijpen.
Samen luisteren? De binnenwereldreis De Wortelboom neemt je kind mee als een boom met diepe wortels, die de wind voelt en toch blijft staan. 👉
Sander Kooijman is kinderpsycholoog en therapeut bij Jeugd en Kinderpraktijk Rota in Amersfoort. Hij helpt ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar die snel boos worden of weinig zelfvertrouwen hebben.
0 Reacties