Onderwijsdruk bij je pleegkind is een onderwerp waar mening pleegouder zo nu en dan mee te maken heeft. Als pleegouder zien wij het gebeuren. Ons kind dat steeds harder zijn best doet, steeds stiller wordt en steeds meer boze buien. En je voelt als ouders dat er iets schuurt. Dat de druk die bedoeld is om te helpen, juist schade aanricht. Tegelijk denken wij als ouder ook, ze zullen het wel weten op school. Je intuitie zegt nee. Nu onze oudste op de middelbare school zit kijken we terug en zien we dat hij nu de rust vind. Was deze druk nu echt zo nodig? Het antwoord achter af is nee: geef je pleegkind gewoon te tijd om te rijpen.
Toen hij eindelijk tot rust kwam
Onze oudste zit nu een half jaar op de middelbare school. En hij doet het goed. Echt goed. Rekenen gaat prima. Nederlands gaat prima. Hij komt tot leren. Zijn zelfvertrouwen is groeid en hij heeft leuke vrienden. Maar wat mij het meest raakt: hij komt tot rust. Wij pleegouders zagen zo tegen de middele bare school op en we zien hem nu bloeien. Hij land. het contrast is groot. Want in groep 7 en 8 werd ons iets heel anders verteld.
“Hij gaat het niet redden” hoe de druk word opgevoerd
Op de basisschool word de toon steeds steviger. Er werd maar gesproken over achterstanden. en over niveaus. Dat ze het niet wisten. Over wat er nodig zou zijn om “mee te kunnen”. Vanaf de kleuters tot groep acht altijd extra werk, altijd de boodschap jij bent niet goed genoeg. Jaar in jaar uit bezorgde leerkrachten. De boodschap was vaak goedbedoeld. De intentie was zorgzaam. We hebben met zijn allen geen glazenbol en ja als je gaat vergelijken met anderen. Maar de onderliggende boodschap die onze zoon steeds weer ontving, was deze:
Je bent niet goed genoeg.
Je moet harder werken.
Zo is het nog niet voldoende.
Dus kregen we opdrachten meer oefenen, meer lezen en meer rekenen. Extra hulp en uitvergroten wat moeilijk gaat. Uit de klas voor exyra bijspijkeren. Elke vrijdag een half uur één-op-één begeleiding na school een jaar lang. Want ja je moet toch wennen aan huiswerk. En dat terwijl hij op was. Terwijl zijn lijf eigenlijk al lang had aangegeven dat het te veel was. Als pleegouder voelde ik het knagen. Als kinderpsycholoog wist ik wat hier gebeurde. Maar als ouder wil je geloven dat het nodig is. Dat dit “in zijn belang” is.
Wat onderwijsdruk met ons pleegkind doet
Pleegkinderen dragen vaak al veel met zich mee. Onveiligheid. Aanpassing. Alertheid. Het gevoel zich te moeten bewijzen. Wanneer daar onderwijsdruk bovenop komt, raakt dat niet alleen het leren maar het hele systeem van het kind. In groep 7 en 8 zagen we onze zoon veranderen: Heftige boze buien, Veel spanning in zijn lijf, angst, snel overprikkeld en weinig zelfvertrouwen Zelfs zijn knuffel werd kapot geknipt in een vlaag van boosheid. Het was gewoon te veel, te veel druk.
Waarom extra oefenen vaak averechts werkt
In het onderwijs leeft sterk het idee: meer oefenen helpt. Maar bij overbelaste kinderen en zeker bij pleegkinderen werkt dat vaak precies andersom het verhoogt de onderwijsdruk. Onder stress schakelt het brein over op overleven. Niet op leren. Het zenuwstelsel staat dan in een constante staat van paraatheid. Het kind is bezig met veilig blijven, niet met opnemen. Wat volwassenen vaak zien als: gebrek aan motivatie, luiheid enweerstand is in werkelijkheid vaak overbelasting. Meer druk betekent dan niet meer groei, maar meer afsluiten. En bij ons extreem heftige boze buien.
De overstap naar de middelbare school: een kantelpunt
En toen gebeurde er iets opvallends. Op de middelbare school kwam hij in een vorm van onderwijs die beter paste. Onderwijs op niveau. Met minder nadruk op wat niet lukte.
Zonder constante correctie. En vooral: zonder voortdurende druk. Zijn systeem ontspande en zijn hoofd kreeg ruimte. En nu is hij er aan toe het leren leren. Wonder boven wonder het gaat gewoon vanzelf.
De psychologische verklaring: leren kan pas als het veilig is
Vanuit de psychologie weten we dit al lang: Een kind kan pas leren als het zich voldoende veilig voelt. Bij langdurige druk en stress blijft het lichaam in een staat van paraatheid.
Het brein kiest dan voor bescherming. Voor pleegkinderen, en die van ons is dit geen uitzondering. Pleegkinderen die vaak al ervaring hebben met verlies, aanpassing en onzekerheid is die drempel extra laag. Wat bedoeld is als ondersteuning, kan dan onbedoeld voelen als bevestiging van falen.
Waar komt die onderwijsdruk vandaan?
Dit is een lastige vraag. En ook een eerlijke. Is het de leerkracht? Meestal niet. Die werkt vaak vanuit zorg en betrokkenheid. Is het het schoolbestuur? De inspectie? Het systeem van meten en vergelijken? Waarschijnlijk is het een samenspel. Maar ergens onderweg zijn we iets essentieels kwijtgeraakt: het besef dat ontwikkeling niet lineair is. Kinderen ontwikkelen zich in fases.
In sprongen, met pauzes en niet onder constante druk. Mag het kind ook gewoon kind zijn?
Pleegkinderen en school: een kwetsbare combinatie
Voor pleegkinderen is school nooit alleen school. Het is ook:
presteren
vergelijken
beoordeeld worden
opnieuw laten zien dat je “het waard bent”
Dat maakt onderwijsdruk extra beladen. Wat voor het ene kind een uitdaging is, kan voor een pleegkind een bevestiging zijn van oude pijn.
Kan onderwijs ook anders?
Ja. Maar dat vraagt iets van volwassenen.
Het vraagt dat we durven vertragen. Dat we ontwikkeling vóór prestatie zetten.
Dat we durven zeggen: dit kind is hier nog niet aan toe. Dat botst soms met systemen.
Maar het beschermt in de eerste plaats het kind.
Wat kun je als pleegouder concreet doen tegen onderwijsdruk?
Je kunt het onderwijs niet in je eentje veranderen.
Maar je kunt wel het verschil maken voor jouw pleegkind.
1. Zie gedrag als signaal
Boosheid, vermijding of terugtrekken zijn vaak signalen van overbelasting. Er is dan rust nodig. Ga als pleegouder niet mee in de druk. Geef je kind de tijd en ruimte om ziijn of haar ontwikkeling te volgen.
2. Stel andere vragen
Niet: hoe krijgen we dit erin? Maar: wat heeft je kind nu echt nodig om te kunnen groeien?
Meestal betekent dit hoe kan ons kind tot rust komen. Hoe bieden we veiligheid is dan de vraag die belangrijk is
3. Wees een buffer
Je hoeft niet alle druk door te geven. Soms is jouw rol juist beschermen en nuanceren.
De valkuil is dat je als ouder ook meegaat doen en de druk gaat opvoeren.
4. Benoem de binnenwereld
Praat niet alleen over cijfers, maar over hoe school voelt. Prijs je kind om het doorzettingvermogen en inzet ookal lukt het nog niet altijd.
5. Vertrouw je gevoel
Als pleegouder zie je vaak meer dan rapporten laten zien. Vertrouwen op je intuitie.
Tot slot: weer mogen ademen
Het doet pijn om achteraf te zien hoeveel druk ons kind heeft gedragen.
En de prijs die hij en wij hebben betaald en of dat echt nodig was.
Maar het geeft ook hoop. Omdat we nu zien wat er gebeurt als een kind weer mag ademen.
Het hoort er misschien wel allemaal bij.
Misschien is dit wel de belangrijkste vraag die we onszelf mogen stellen:
Helpt wat we doen dit kind om meer zichzelf te worden?
Of vooral om te voldoen?
