De tanden zijn gepoetst en het boek is uit. Je geeft een kus en loopt naar de deur. Maar je kind blijft denken in bed.
“Papa? Mama?”
Je draait je om. “Wat als ik morgen niet naast mijn vriend mag zitten?” Je gaat nog even zitten, jullie praten erover. Nog een kus. En dan weer: “Papa? Mama?” Nu gaat het over een geluid op de gang. Of over iets van vandaag. Of ineens over de dood.
En jij denkt: overdag hadden we alle tijd. Waarom komt dit nu?
Je kind blijft denken in bed, want vanbinnen is de dag nog niet afgelopen. In deze blog laat ik je zien hoe je je kind helpt de dag af te sluiten, hoe een slaapverhaal daarbij kan helpen, en wat je doet als je kind blijft praten, niets voor zich ziet of na afloop nog steeds wakker is.
Ik maakte over dit onderwerp een aflevering van De Kinderpsycholoog Podcast. Je kunt hem hier beluisteren.
Misschien herken je het bij jezelf. De hele dag ben je bezig. Je reageert op vragen, werkt dingen af en regelt wat nodig is. En zodra je hoofd op het kussen ligt, komt er van alles voorbij. Dat gesprek, die afspraak, iets wat je morgen niet moet vergeten.
Bij kinderen gaat dat net zo. Juist als het stiller wordt om hen heen, merken ze soms pas wat ze echt bezighoudt. Dat hoeft niet te betekenen dat er iets groots aan de hand is. Misschien wil je kind nog iets vertellen. Misschien wil het je nog even dichtbij hebben. Misschien is het gewoon nog niet slaperig.
Daarom hoef je niet achter iedere vraag meteen een diepere betekenis te zoeken. Begin liever met kijken en luisteren. “Er zit nog iets in je hoofd, hè?” En dan even wachten.
Wat we vaak doen, is geruststellen met uitleg. “Je hoeft niet bang te zijn, morgen komt het vast goed.” “Dat geluid is de verwarming.” Dat kan helpen. Maar soms geef je antwoord en komt er meteen een nieuwe vraag.
Zo ga je steeds harder werken. Je zoekt betere woorden, een nog overtuigender antwoord. Bovendien probeer je je kind zo ver te krijgen dat het helemaal rustig wordt. En ondertussen wordt het in jou misschien juist drukker.
Op zo’n moment helpt het om terug te gaan naar iets heel eenvoudigs. Ga zitten, vertraag je stem en zeg: “Ik hoor dat je daarover nadenkt.” Er hoeft op dat moment nog geen oplossing te zijn. Daarna kun je samen besluiten: dit bewaren we voor morgen. En als er iets belangrijks naar boven komt, geef je dat natuurlijk aandacht. Een slaapverhaal hoeft een gesprek dat nodig is niet in de weg te staan.
Dat idee zit ook in het slaapverhaal De Stiltebloem. Daar mag je kind tegen een gedachte zeggen: “Nu even niet. Morgen heb ik tijd voor je.” Op de adem zweeft elke gedachte als een pluisje weg. Wat belangrijk is, mag wachten tot morgen.
Verbeelding is een mooie manier om samen ergens anders naartoe te bewegen. Je ligt nog steeds in je bed, maar in het verhaal loop je over een rustig paadje naar een warm huisje. Je drijft op een wolkenvlot, of je ontmoet een giraf waar je even tegenaan mag leunen. Zo krijgt de aandacht iets om bij te blijven. Daardoor kan een kind dat blijft denken in bed langzaam loslaten.
Voor sommige kinderen voelt dat heel prettig. Ze luisteren, maken hun eigen voorstelling en laten zich meenemen. Andere kinderen luisteren vooral naar de stem. En weer andere kinderen vinden zo’n verhaal helemaal niet fijn. Dat mag ook. Het is iets wat je aanbiedt, geen verplichting.
Ik vertel al jaren zulke verhalen aan mijn eigen kinderen, en in mijn praktijk werk ik veel met spel en verbeelding. Wat ik daar mooi aan vind, is dat een kind zelf iets mag toevoegen. Laatst waren er twee wensen voor een verhaal: een giraf en een cadeautje. Zo ontstond Het Giraffenhart. Uit een andere wens, een paddenstoel met een vuurtje, ontstond Het Paddenstoelhuisje.
In Het Giraffenhart buigt de giraf op een gegeven moment haar hoofd en legt ze iets voor je neer. Een klein cadeau. Misschien een blaadje, een gladde steen, een veertje, of iets wat alleen jij kunt bedenken. Dat laat ik bewust open. Ik geef een richting, maar je kind hoeft niet precies mijn voorstelling te volgen. En als er niks komt, hoeft je kind niet hard te gaan zoeken. Gewoon luisteren is genoeg.
Begin klein. “Zullen we samen even luisteren?” Dat is genoeg. Zeg liever niet: “Ik heb iets gevonden waardoor je beter gaat slapen.” Dan ligt er meteen een verwachting. Want dan gaat je kind opletten of het al slaperig wordt, jij gaat kijken of het werkt, en voor je het weet is ontspannen weer iets wat moet lukken.
Maak er een rustig luistermoment van. Zoek een fijne houding en zet het geluid zacht. Luister je via YouTube, leg het scherm dan buiten beeld. Blijf de eerste keer in de buurt als dat haalbaar is. Zelf ga ik er soms helemaal naast liggen.
Rond eerst alles af. Even naar de wc, het licht al wat zachter. Je kunt vooraf zeggen wat je gaat doen: “Ik luister het begin met je mee, daarna ga ik naar beneden.” Je hoeft geen half uur te blijven liggen. Een kort moment van aandacht is ook waardevol.
Je kind praat door het verhaal heen. “Ik zie een rode steen!” “Waarom heeft die giraf geen naam?” Je hoeft het niet meteen stil te krijgen. Reageer kort, “Bij jou is de steen rood”, en luister weer verder. Wordt je kind steeds actiever, dan kun je vragen: “Wil je nog luisteren, of zetten we het voor vanavond uit?” Het verhaal hoeft niet af.
Je kind ziet niets voor zich. Dat hoeft ook niet. Niet iedereen beleeft verbeelding op dezelfde manier. De een ziet duidelijke beelden, de ander heeft meer een gevoel bij een plek of luistert vooral naar de woorden. Het verhaal werkt ook zo door. Vraag tijdens het luisteren dus niet steeds “Welke kleur is jouw cadeau?”, want dan haal je je kind er juist uit.
Je kind wil elke avond hetzelfde verhaal. Prima. Een bekend verhaal kan juist fijn zijn. Je weet wat er komt, je kent de stem en het einde. Misschien heeft je kind een lievelingsmoment waar het op wacht.
Je kind vindt iets spannend. Neem dat serieus, ook als jij denkt: het is toch een lief dier? Het beeld dat jij prettig vindt, kan bij je kind iets heel anders oproepen. Zet het uit of kies samen een ander verhaal.
Dan de vraag die misschien onder alle andere vragen ligt: wat als je kind na afloop nog wakker is?
Dan heeft niemand iets verkeerd gedaan. Een slaapverhaal is geen knop waarmee je de slaap aanzet. Misschien was het fijn om samen te luisteren. Misschien hielp het om even minder met de dag bezig te zijn. Misschien past het vandaag gewoon niet.
Je hoeft na afloop geen resultaat te meten. “Je hebt toch geluisterd, waarom slaap je nog niet?” maakt de avond voor jullie allebei zwaarder. Geef nog een kus en zeg: “Je mag nu rusten. Welterusten.”
Kortom, het slaapverhaal is een onderdeel van de avond. Blijft je kind denken in bed, dan is dat geen teken dat je faalt. Het hoeft niet alles op te lossen. Kijk ook naar het geheel: hoe verloopt de overgang naar bed, is er nog veel drukte, is er ruimte geweest om iets te vertellen? Blijft slapen langere tijd moeilijk, bespreek het dan met je huisarts of met iemand die je helpt.
Neem voordat je het verhaal aanzet even een moment voor jezelf. Voel je voeten. Laat je schouders zakken. En vraag jezelf: kan ik de komende minuten hier even zijn?
Je hoeft niet te zorgen dat je kind zich op een bepaalde manier voelt. Ook de dag hoeft niet alsnog opgelost te worden. Het enige wat je doet, is even je aandacht aanbieden. Hoe rustiger jij zelf begint, hoe meer rust je kind van jou kan lenen.
Wat nog belangrijk is, mag vanavond gehoord worden. En wat kan wachten, mag wachten.
Samen luisteren? Alle Binnenwereldreizen staan bij elkaar op de pagina Binnenwereldreis: slaapmeditaties voor kinderen. Laat je kind gerust zelf kiezen: een giraf, een wolkenvlot, een paddenstoelhuisje of een stiltebloem.
Wil je er meer mee doen? Elke maand geef ik het gratis online webinar Minder Boos, Meer Zelfvertrouwen. Meld je aan voor het gratis webinar.
Is slapen bij jullie echt een groot ding? Dan denk ik graag met je mee. Plan een belafspraak.
Sander Kooijman is kinderpsycholoog en therapeut bij Jeugd en Kinderpraktijk Rota in Amersfoort. Hij helpt ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar die snel boos worden, piekeren of weinig zelfvertrouwen hebben.
Je kind blijft maar doorgaan omdat alles zo leuk is, en ineens klapt het. Waarom…
Een brief van de Beschermer, één tip voor vanavond en een slaapverhaal voor na pakjesavond.…
Je kind kan het eigenlijk best, maar zegt: ik kan het niet. En dan ineens:…
Een overprikkeld kind is geen lastig kind, maar een kind dat te veel heeft moeten…
Veel ouders proberen het zelfvertrouwen van hun kind te versterken met complimenten, maar dat werkt…
Mijn kind luistert niet en ik verlies mijn geduld. In dit blog lees je waarom…